![\"\"](\"https:\/\/13muz.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Kurcyusz_Helena-214x300.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
\u017byciorys Dzi\u0119ki prowadzonym przez ni\u0105 zapiskom i rysunkom uratowano od zapomnienia wiele nazwisk wi\u0119\u017ani\u00f3w obozowych, bia\u0142oruskich dzieci i ich matek. Od drugiej po\u0142owy 1944 roku by\u0142a wi\u0119\u017aniark\u0105 obozu kobiecego w Ravensbr\u00fcck, a potem obozu w Neubrandenburgu. W latach 1975-1981 by\u0142a \u015bwiadkiem w procesie esesma\u0144skiej za\u0142ogi obozu, kt\u00f3ry odbywa\u0142 si\u0119 w D\u0171sseldorfie. Nale\u017ca\u0142a do grupy koronnych \u015bwiadk\u00f3w oskar\u017cenia esesmanek z za\u0142ogi Majdanka \u2013 Herminy Braunsteiner-Ryan, zwanej przez wi\u0119\u017ani\u00f3w \u201eKoby\u0142\u0105\u201d, i Hildegardy Laechert, zwanej \u201eKrwaw\u0105 Brygid\u0105\u201d.<\/p>\n W maju 1945 roku, wracaj\u0105c z obozu, zatrzyma\u0142a si\u0119 w Szczecinie, aby spotka\u0107 si\u0119 z kole\u017cank\u0105 le\u017c\u0105c\u0105 w szpitalu na Gumie\u0144cach. W\u00f3wczas podj\u0119\u0142a decyzj\u0119 pozostania w mie\u015bcie na sta\u0142e. Zamieszka\u0142a w willi przy ulicy Wyspia\u0144skiego pod numerem 7.<\/p>\n Pocz\u0105tkowo pracowa\u0142a w Wydziale Budownictwa Urz\u0119du Miejskiego w Szczecinie. W 1946 roku zosta\u0142a zatrudniona w Regionalnej Dyrekcji Planowania Przestrzennego jako g\u0142\u00f3wny urbanista wojew\u00f3dztwa szczeci\u0144skiego. Opracowywa\u0142a plany urbanistyczno \u2013 przestrzenne Szczecina i 71 miast Pomorza Zachodniego. Zajmowa\u0142a si\u0119 inwentaryzacj\u0105 i ratowaniem zabytk\u00f3w Szczecina, m.in. pracowa\u0142a przy zabezpieczaniu Zamku Ksi\u0105\u017c\u0105t Pomorskich. Do emerytury by\u0142a projektantem w Wojew\u00f3dzkiej Pracowni Architektonicznej w Szczecinie. Nada\u0142a nazwy wielu ulicom i alejom miasta, m.in. Bohater\u00f3w Warszawy, Ku S\u0142o\u0144cu, Wiatru od Morza, Jasne B\u0142onia.<\/p>\n W 1947 roku za\u0142o\u017cy\u0142a w Szczecinie Oddzia\u0142 Stowarzyszenia Architekt\u00f3w Polskich. Przez kilka kadencji by\u0142a jego przewodnicz\u0105c\u0105. Wsp\u00f3\u0142organizowa\u0142a, a potem zosta\u0142a cz\u0142onkiem honorowym Towarzystwa Urbanist\u00f3w Polskich.<\/p>\n By\u0142a te\u017c wsp\u00f3\u0142organizatork\u0105 i autork\u0105 nazwy Klubu \u201e13 Muz\u201d, jedynego w tym czasie o\u015brodka kulturalnego Szczecina \u2013 zrzeszaj\u0105cego literat\u00f3w, plastyk\u00f3w, aktor\u00f3w, architekt\u00f3w, dziennikarzy i muzyk\u00f3w. Dzi\u0119ki jej aktywno\u015bci, m.in. jako prezesa Klubu, po 1956 roku nast\u0105pi\u0142o odrodzenie dzia\u0142alno\u015bci tej plac\u00f3wki, kt\u00f3rej stagnacja na pocz\u0105tku lat 50. by\u0142a spowodowana wprowadzeniem tzw. zasad realizmu socjalistycznego. W latach 70. pe\u0142ni\u0142a rol\u0119 gospodyni w klubowych spotkaniach \u201eWiecz\u00f3r z gospodarzem\u201d, w kt\u00f3rych uczestniczyli m.in. aktorzy Pa\u0144stwowych Teatr\u00f3w Dramatycznych (inauguracja 27 listopada 1972). Czynnie dzia\u0142a\u0142a tak\u017ce poza Klubem. W swoim domu przy ul. Wyspia\u0144skiego prowadzi\u0142a w latach 80. XX w. Salon Heleny Kurcyusz – miejsce spotka\u0144 towarzyskich \u00f3wczesnego \u015brodowiska kulturalnego miasta.<\/p>\n W 1998 roku nadano jej tytu\u0142 Pioniera Miasta Szczecina.<\/p>\n Zmar\u0142a 21 stycznia 1999 roku w Szczecinie. Zosta\u0142a pochowana na Cmentarzu Pow\u0105zkowskim w Warszawie w rodzinnym grobowcu (kwatera 201 rz\u0105d 2), w kt\u00f3rym spoczywa obok matki, Teresy S\u0142omi\u0144skiej, oraz Modesta Gramza, cz\u0142onka rodziny, pracownika dydaktycznego Wydzia\u0142u Elektrycznego Politechniki Szczeci\u0144skiej.<\/p>\n Tw\u00f3rczo\u015b\u0107<\/strong> – Kilka wspomnie\u0144 z Majdanka 17 stycznia 1943 \u2013 kwiecie\u0144 1944 <\/em>(1960, maszynopis), Jej akwarele i grafiki \u2013 pejza\u017ce, portrety, szkice zabytk\u00f3w Pomorza Zachodniego \u2013 by\u0142y prezentowane na indywidualnych wystawach w latach 1970 i 1980. Pisa\u0142a r\u00f3wnie\u017c poezje.<\/p>\n Odznaczenia i wyr\u00f3\u017cnienia<\/strong> Wspomnienia i upami\u0119tnienie<\/strong> Znalaz\u0142a si\u0119 na 16. miejscu listy \u201eSzczecinianie Stulecia\u201d, utworzonej na prze\u0142omie XX i XXI w. w wyniku plebiscytu Gazety Wyborczej (wyd. szczeci\u0144skie), Polskiego Radia Szczecin i TVP Szczecin. W ksi\u0105\u017cce przypominaj\u0105cej ich sylwetki szczeci\u0144ski architekt, Stanis\u0142aw Latour, zamie\u015bci\u0142 swoje wspomnienie zatytu\u0142owane \u201eHelena Kurcyusz. Pierwsza dama Szczecina\u201d. Na zako\u0144czenie stwierdzi\u0142: Czym Skrzynecki, zreszt\u0105 Jej przyjaciel, by\u0142 dla Krakowa, tym Ona by\u0142a dla Szczecina.<\/em><\/p>\n W roku 2002 Stowarzyszenie Architekt\u00f3w Polskich podj\u0119\u0142o inicjatyw\u0119 upami\u0119tnienia Heleny Kurcyusz (pochowanej w 1999 r. obok matki na Starych Pow\u0105zkach) na wielkim zabytkowym Cmentarzu Centralnym w Szczecinie.<\/p>\n Na placu tu\u017c za cmentarn\u0105 Bram\u0105 G\u0142\u00f3wn\u0105 (proj. Wilhelm Meyer-Schwartau) umieszczono cenotaf \u2013 g\u0142az pami\u0119ci na niewielkim wzniesieniu, na kt\u00f3rym umieszczono inskrypcj\u0119: \u201eHelena Kurcyusz, \u201eHelunia\u201d 1914\u20131999 \u017co\u0142nierz AK, wi\u0119zie\u0144 Majdanka, pierwszy polski architekt \u2013 urbanista w powojennym Szczecinie, \u017cycie i serce po\u015bwi\u0119ci\u0142a temu miastu, spoczywa na Pow\u0105zkach w Warszawie\u201d.<\/em><\/p>\n Fot. \u0179r\u00f3d\u0142o<\/strong><\/a><\/p>\n \u0179r\u00f3d\u0142a: \u017byciorys Helena Maria Kurcyusz urodzi\u0142a si\u0119 10 maja 1914 roku w Sandomierzu. By\u0142a c\u00f3rk\u0105 Zygmunta S\u0142omi\u0144skiego, prezydenta Warszawy w okresie mi\u0119dzywojennym, zamordowanego przez hitlerowc\u00f3w, i Teresy z Paszkiewicz\u00f3w S\u0142omi\u0144skiej. Studiowa\u0142a na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Podczas obrony Warszawy we wrze\u015bniu 1939 roku by\u0142a cz\u0142onkiem Pogotowia Technicznego nios\u0105cego pomoc rannym. Podczas wojny by\u0142a \u017co\u0142nierzem AK. W pa\u017adzierniku 1942 roku zosta\u0142a aresztowana przez gestapo i uwi\u0119ziona na Szucha i na Pawiaku. Od stycznia 1943 do kwietnia 1944 roku przebywa\u0142a w obozie koncentracyjnym na Majdanku. Opiekowa\u0142a si\u0119 grup\u0105 bia\u0142oruskich ch\u0142opc\u00f3w. Dzi\u0119ki prowadzonym przez ni\u0105 zapiskom i rysunkom uratowano od zapomnienia wiele nazwisk wi\u0119\u017ani\u00f3w […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"_price":"","_stock":"","_tribe_ticket_header":"","_tribe_default_ticket_provider":"","_ticket_start_date":"","_ticket_end_date":"","_tribe_ticket_show_description":"","_tribe_ticket_show_not_going":false,"_tribe_ticket_use_global_stock":"","_tribe_ticket_global_stock_level":"","_global_stock_mode":"","_global_stock_cap":"","_tribe_rsvp_for_event":"","_tribe_ticket_going_count":"","_tribe_ticket_not_going_count":"","_tribe_tickets_list":"[]","_tribe_ticket_has_attendee_info_fields":false,"footnotes":"","_tec_slr_enabled":"","_tec_slr_layout":""},"class_list":["post-32911","page","type-page","status-publish","hentry"],"ticketed":false,"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/13muz.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/32911","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/13muz.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/13muz.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/13muz.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/13muz.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=32911"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/13muz.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/32911\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/13muz.eu\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=32911"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/strong>Helena Maria Kurcyusz urodzi\u0142a si\u0119 10 maja 1914 roku w Sandomierzu. By\u0142a c\u00f3rk\u0105 Zygmunta S\u0142omi\u0144skiego, prezydenta Warszawy w okresie mi\u0119dzywojennym, zamordowanego przez hitlerowc\u00f3w, i Teresy z Paszkiewicz\u00f3w S\u0142omi\u0144skiej. Studiowa\u0142a na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Podczas obrony Warszawy we wrze\u015bniu 1939 roku by\u0142a cz\u0142onkiem Pogotowia Technicznego nios\u0105cego pomoc rannym. Podczas wojny by\u0142a \u017co\u0142nierzem AK. W pa\u017adzierniku 1942 roku zosta\u0142a aresztowana przez gestapo i uwi\u0119ziona na Szucha i na Pawiaku. Od stycznia 1943 do kwietnia 1944 roku przebywa\u0142a w obozie koncentracyjnym na Majdanku. Opiekowa\u0142a si\u0119 grup\u0105 bia\u0142oruskich ch\u0142opc\u00f3w.<\/p>\n
\nHelena Kurcyusz jest autork\u0105 publikacji, m.in.:<\/p>\n
\n– Dzieci\u0119ce komando<\/em> [w:] oprac. Cz. Rajca, A. Wi\u015bniewska: \u201ePrze\u017cyli Majdanek. Wspomnienia by\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w obozu koncentracyjnego na Majdanku\u201d (Lublin 1980),
\n– Helena Kurcyusz<\/em> [w:] red. Krystyny Tarasiewicz: \u201eMy z Majdanka. Wspomnienia by\u0142ych wi\u0119\u017aniarek\u201d (Lublin 1988),
\n– Moje pierwsze lata w Szczecinie <\/em>(\u201ePrzegl\u0105d zachodniopomorski\u201d nr 3, Szczecin 1994).<\/p>\n
\nHelena Kurcyusz zosta\u0142a odznaczona Z\u0142ot\u0105 Odznak\u0105 Stowarzyszenia Architekt\u00f3w Polskich i Z\u0142ot\u0105 Odznak\u0105 Towarzystwa Urbanist\u00f3w Polskich. Nadano jej tytu\u0142 honorowego Cz\u0142onka Towarzystwa Urbanist\u00f3w Polskich.<\/p>\n
\nWojenne prze\u017cycia Heleny Kurcyusz oraz jej udzia\u0142 w procesie zbrodniczej za\u0142ogi Majdanka zosta\u0142y upami\u0119tnione w filmie \u015awiadek (aut. Andrzej Androchowicz). Jej nazwisko umieszczono na li\u015bcie Pionier\u00f3w Miasta Szczecin; jej imieniem nazwano te\u017c ma\u0142\u0105 uliczk\u0119 na Pogodnie oraz salon kominkowy w Klubie 13 Muz. Uliczka Heleny Kurcyuszowej prowadzi od g\u0142\u00f3wnej arterii miasta \u2013 al. Wojska Polskiego (w pobli\u017cu parku im. Ga\u0142czy\u0144skiego z rze\u017ab\u0105 \u201eZaczarowanej doro\u017cki\u201d) \u2013 do jej domu przy ul. Wyspia\u0144skiego 7.<\/p>\n
\n<\/strong>1) encyklopedia.szczecin.pl: http:\/\/encyklopedia.szczecin.pl\/wiki\/Helena_Kurcyusz<\/a>
\n2) Wikipedia: https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Helena_Kurcyusz<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"